અમેરિકામાં આફત અને આપણે

પુષ્પરંજન

સંકટની ઘડીમાં ફ્રાન્સ, બ્રિટન, કેનેડા, ઈટાલી જેવા દેશ અમેરિકી કેમ્પની સાથે મજબૂતાઈથી ઉભા છે. પરંતુ ડર છે કે ઋણ સંકટથી જેમ-તેમ બહાર નીકળેલું યૂરોપ ફરીથી આ કળણમાં ફસાઈ ન જાય. જો કે ભારતના નાણાંમંત્રી આનાથી ચિંતિત નથી. 

લોકસભામાં મોંઘવારી પર જ્યારે ચર્ચા ચાલી રહી હતી, ત્યારે આપણાં કેટલાંક સાંસદો નિંદ્રાધીન હતા. આવું રોચક દ્રશ્ય માત્ર આપણાં દેશમાં જોવા મળતું નથી. જર્મન સંસદ બુંડેસટાગ અને બ્રેસલ્સમાં યૂરોપીય સંસદ કવર કરતી વખતે મારા જેવા પત્રકારોને અવાર-નવાર આ સીન જોવા મળ્યો છે. જાપાની સંસદ ડાઈટનું રિપોર્ટિંગ કરનારા પત્રકાર સત્ર દરમિયાન ઉંઘનારા સાંસદોની આખી ખબર લે છે. સંજોગ કહો તો ચાર ઓગસ્ટે જે સમયે આપણે ત્યાં કેટલાંક સાંસદ ઝપકી લઈ રહ્યાં હતા, ઈરાની સંસદ મજલિસમાં પણ આ દ્રશ્ય હતું. આ ઉંઘનારા સાંસદોમાંથી એકની તસવીર પ્રકાશિત કરીને ઈરાનના એક અખબારે ભારે વાહવાહી લૂંટી. જાણવા જેવી વાત એ પણ છે કે આ સમયે અમેરિકી સાંસદ ઉંઘી રહ્યાં છે કે નહીં? તે પણ ત્યારે કે જ્યારે અમેરિકાના કારણે બીજી વખત આખી દુનિયામાં આર્થિક હાહાકાર મચી રહ્યો છે. 

આંતરરાષ્ટ્રીય શાખ નિર્ધારક સંસ્થા સ્ટેન્ડર્ડ એન્ડ પુવર્સ (એસ એન્ડ પી)એ શુક્રવારે ચેતવણી આપી હતી કે અમેરિકા નાદારીની કગાર પર ઉભું છે. આ એજન્સીએ 95 વર્ષમાં પહેલીવાર દુનિયાભરમાં આર્થિક એકાધિકાર બનાવી રાખનારા અમેરિકાની ટ્રિપલ-એ રેટિંગને ઓછી કરીને ડબલ એ પ્લસ કરી દીધી છે. તેનાથી અમેરિકાની શાખ બીજા નંબરે ચાલી ગઈ છે. આ સમય બ્રિટન, ફ્રાંસ, જર્મની અને કેનેડા ટ્રિપલ-એ રેટિંગવાળા દેશ છે.

એટલે કે શાખની દ્રષ્ટિથી દુનિયાભરમાં નંબર વન છે. આ મામલામાં ત્રીજા નંબરે સ્પેન છે, જેને ડબલ-એ રેટિંગ મળ્યું છે. ચોથા નંબરે એટલે કે એએ-માઈનસ વાળા રેટિંગ પર જાપાન, ચીન અને તાઈવાન છે. ઈટાલી એ-પ્લસ સાથે પાંચમાં ક્રમે છે. આયરલેન્ડ અને દક્ષિણ આફ્રિકા બીબીબી-પ્લસના રેટિંગ સાથે છઠ્ઠા સ્થાને છે. સાતમા ક્રમે રશિયાને બીબીબી રેટિંગ મળ્યું છે. ભારત, બ્રાઝિલ અને પોર્ટુગલને બીબીબી-માઈનસ આપીને આઠમા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા છે. માટે ગત ચાર ટ્રેડિંગ સેશનમાં ચાર લાખ કરોડના નુકસાન છતાં ભારતીય બજાર પર વિશ્વાસ બનેલો છે. સોમવારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતમાં ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો. તો તેલની કિંમતો ભારતમાં પણ ઓછી થવી જોઈએ. તેનાથી દેશને ઘણો લાભ થઈ શકે છે. 

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામા માટે આ સમાચાર બોમ્બ પડવા જેવા હતા. ઓબામા ગત માસ સુધી ઓસામા બિન લાદેનને મારીને વાહવાહી લૂંટી રહ્યાં હતા. સત્તારુઢ ડેમોક્રેટિક નેતા એ ખુમારમાં હતા કે તેઓ ઓસામાને મારી નાખવાની યૂએસપી પર 2012ની ચૂંટણી જીતી જશે. પરંતુ રાજકીય શતરંજ બદલાતી નજરે પડી રહી છે. આ રેટિંગથી પરેશાન ઓબામા વહીવટી તંત્રે સ્ટેન્ડર્ડ એન્ડ પુઅર્સને પડકારી છે અને કહ્યું છે કે તેના આર્થિક માપદંડ ખોટા રહ્યાં છે. 

હવે એસ એન્ડ પીએ અમેરિકાને જોખમ મુક્ત દેશોની યાદીમાંથી બહાર કરી દીધું છે. તેનો અર્થ એ થયો કે જે દેશ અને રોકાણકાર અમેરિકામાં સરકારી બોન્ડ ખરીદવા ચાહે છે, તે પોતાના રિસ્ક પર નાણાં લગાવે. જરૂરી નથી કે બોન્ડમાં લાગેલા તેમના નાણાંનું ચુકવણું થઈ જાય. પરંતુ બે મોટી રેટિંગ એજન્સી મૂડી અને ફિચે કહ્યું છે કે તે અમેરિકાને હજી જોખમ મુક્ત શ્રેણીમાં રાખી રહ્યાં છે. અમેરિકી મહેસૂલ વિભાગે ત્યાં સુધી કહી દીધું કે એસ એન્ડ પીની રેટિંગથી તેના બોન્ડ પ્રભાવિત થવાના નથી. પરંતુ આ બધી કહેવાની વાતો હતી. ઓબામા વહીવટી તંત્રને પહેલેથી ખબર ન હોત તો એસ એન્ડ પી રટિંગના ત્રણ દિવસ પહેલા સરકારી ખર્ચ ઓછો કરવા અને સંઘીય કર્જની મર્યાદા વધારવાની મંજૂરી સેનેટ પાસેથી લેવામાં આવત નહીં. અમેરિકી કોંગ્રેસે સેનેટ પાસેથી 14.3 ટ્રિલિયન ડોલર કર્જ સીલિંગને હટાવીને 400 અબજ ડોલર વધારાના ઉધાર લેવાની મંજૂરી માંગી હતી. 

આમ તો શુક્રવારથી લોકોએ આ ખબરનો રસ કાઢવાની શરૂઆત કરી દીધી હતી કે અમેરિકાને કર્જ આપવું અથવા તેના બોન્ડ ખરીદવા રિસ્ક લેવાનું કામ છે. પરંતુ જે મીડિયાવાળા મહામંદીની આશંકા વ્યક્ત કરી રહ્યાં છે, તેમણે તેના કારણોને ઓછાં ફોકસ કર્યા કે અમેરિકાએ પોતાનો લોટ કેવી રીતે પલાળ્યો. તેના પર ધ્યાન આપનારા સંશોધકો અને વિશ્લેષકો 2001થી આતંકવાદ વિરુદ્ધ ચાલી રહેલા અભિયાનને મુખ્ય કારણ માને છે. અમેરિકાની બ્રાઉન યુનિવર્સિટીમાં કોસ્ટ ઓફ વોર પ્રોજેક્ટ પર કામ કરનારા સંશોધકોએ 30 જૂન, 2011 સુધીના આકલનમાં જણાવ્યું કે ઈરાક, અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનમાં ચાલી રહેલી કાર્યવાહીમાં અમેરિકા 3.2થી 4 ટ્રિલિયન ડોલર ખર્ચ કરી ચુક્યું છે. આ માત્ર ત્રણ દેશોમાં કાર્યવાહીનું આકલન છે. દુનિયાના 120 દેશોમાં તેનાત 60 હજાર અમેરિકી કમાન્ડો પર ટેક્સ પેયર્સના નાણાં કેવી રીતે વહેવડાવી રહ્યાં છે, તેનો હિસાબ આપવાનો બાકી છે. 

ઓબામા હકીકતમાં જ્યોર્જ બુશની વાવણી કાપી રહ્યાં છે. સંકટની ઘડીમાં ફ્રાંસ, બ્રિટન, કેનેડા, ઈટાલી જેવા દેશ અમેરિકી કેમ્પની સાથે મજબૂતાઈથી ઉભા છે. જી-8, જી-20, આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ, વિશ્વ બેંક જેવાં સંગઠનોને અમેરિકાએ પોતાના ખરાબ દિવસો માટે તો રાખ્યા છે. ડર છે કે કર્જ સંકટથી જેમતેમ બહાર નીકળેલું યૂરોપ ફરીથી તેના કળણમાં પડી ન જાય. સોનાના વધી રહેલા ભાવ બજારમાં અનિશ્ચિતતાનો સંકેત આપી રહ્યાં છે. સંભવ છે કે ડોલરની પાતળી હાલતથી રોકાણકારો યૂરો જોનની તરફ ફિટ થશે. યૂરોપમાં સરકારો ખર્ચમાં કાપ કરી રહી છે. ઈટાલીમાં સાંસદોની સેલરી આખા યૂરોપમાં સૌથી વધારે છે. તેમણે સંસદમાં પ્રસ્તાવ લાવીને તેને ઘણી ઓછી કરી દીધી છે. 

ભારતમાં આટલો ત્યાગ કરવા કોઈ તૈયાર નથી. આ સમાચારથી કેટલાંક લોકો પહોળા થઈ રહ્યાં છે કે અમેરિકા ભારત પાસેથી 1.83 લાખ કરોડ રૂપિયાનું કર્જ લઈ ચુક્યું છે. નાણાં મંત્રીને વિશ્વાસ છે કે શેર બજાર લુઢકીને બેઠું થઈ જશે. તો પછી સંસદમાં ઝપકી મારવામાં શું બુરાઈ છે?

સૌજન્ય- પ્રભાત ખબર